Cách tính năm nhuận, tháng nhuận chi tiết
Năm nhuận hay tháng nhuận chẳng qua là một cách thức để các nhà làm lịch điều chỉnh độ sai lệch của lịch so với chu kì thời tiết thực tế. Nhuận Dương lịch dùng để điều chỉnh lịch dương cho đúng với chu kì quay của trái đất quanh mặt trời, còn nhuận Âm lịch dùng để điều chỉnh lịch âm cho khớp với Dương lịch.
Năm nhuận Dương lịch
Năm nhuận Dương lịch là năm có tháng Hai có 29 ngày thay vì 28. Để biết tháng 2 của một năm dương lịch có 29 hay 28 ngày, chỉ cần xét xem năm đó có chia hết cho 4 hay không. Nếu chia hết cho 4 thì tháng 2 có 29 ngày, còn không thì tháng 2 chỉ có 28 ngày thôi. Nguyên nhân là chu kì trái đất quanh mặt trời thực chất là 365 ngày 6 giờ, vì thế cứ 4 năm thì phần lẻ 6 giờ đó gom đủ 1 ngày (6x4=24h), và người ta quy ước đặt ngày đó vào tháng Hai.
Năm nhuận Âm lịch
Năm nhuận âm lịch được tính bằng cách lấy năm dương lịch chia cho 19, nếu số dư là một trong các con số 0, 3, 6, 9, 11, 14 hoặc 17 thì âm lịch năm đó có tháng nhuận. Nếu bạn tò mò tìm hiểu tại sao lại như vậy thì bạn cần tìm hiểu về lịch sử ra đời và phát triển của Âm lịch mà XemLichAm.info đã có bài chia sẻ chi tiết tại đây. Hiểu một cách ngắn gọn, cách tính nói trên là do người Trung Hoa cổ đại sử dụng, nhằm mục đích sửa chữa sự sai lệch của lịch âm so với lịch dương với sai số là ít nhất.
Tháng nhuận Âm lịch
Biết năm nhuận rồi, bước tiếp theo là phải tính xem tháng nào nhuận. Việc tính tháng nhuận phức tạp hơn, nhưng không quá khó hiểu. Nguyên tắc ngắn gọn là: Khoảng thời gian giữa 2 ngày mùng 1 âm, nếu không chứa bất kỳ ngày trung khí nào thì đó là tháng nhuận. Sau đây chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn chi tiết cách tính:
Bước 1: Xác định các ngày mùng 1 đầu tháng
Ngày đầu tiên của các tháng Âm lịch, hay còn gọi là ngày Sóc, ngày trăng non, là thời điểm Mặt Trăng nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời trên cùng 1 đường thẳng. Việc tính toán này cần dựa trên các thông số về góc, kinh độ, vĩ độ mà phải các nhà khoa học về khí tượng thiên văn mới có thể tính toán chính xác nó là ngày nào dương lịch. Ví dụ âm lịch năm 2028 là một năm nhuận (2028 chia 19 dư 14), thì ở bước này, ta xác định được các ngày Sóc rơi vào các ngày dương lịch sau:
26/01---25/02---26/03---25/04---24/05---23/06---22/07---20/08---19/09---18/10---16/11---16/12
Đến đây ta chưa biết được tháng nào nhuận.
Bước 2: Xác định các ngày trung khí
Khái niệm Trung khí có thể lạ lẫm với nhiều người, nhưng thực chất nó lại rất quen thuộc nếu bạn nhìn vào bảng dưới đây. Trung khí, thực chất chính là ngày bắt đầu của một cung hoàng đạo. Ví dụ, trung khí Xuân Phân chính là ngày 21/03, cũng là ngày bắt đầu cung Bạch Dương (theo chiêm tinh học phương Tây).
Bước 3: Tìm kiếm tháng đầu tiên mà KHÔNG chứa trung khí
Bước cuối cùng là dò tìm tháng nào nhuận theo quy tắc ngắn gọn đã đề ra ở trên.
- Tháng đầu tiên từ ngày 26/01---24/02, có chứa điểm trung khí là ngày 19/02 (Vũ thủy) -> Đây là tháng 1 âm.
- Tháng tiếp theo từ ngày 25/02---25/03, có chứa điểm trung khí là ngày 21/03 (Xuân phân) -> Đây là tháng 2 âm.
- Tháng tiếp theo từ ngày 26/03---24/04, có chứa điểm trung khí là ngày 20/04 (Lập hạ) -> Đây là tháng 3 âm.
- Tháng tiếp theo từ ngày 25/04---23/05, có chứa điểm trung khí là ngày 21/05 (Tiểu mãn) -> Đây là tháng 4 âm.
- Tháng tiếp theo từ ngày 24/05---22/06, có chứa điểm trung khí là ngày 22/06 (Hạ chí) -> Đây là tháng 5 âm.
- Tháng tiếp theo từ ngày 23/06---21/07, KHÔNG chứa ngày trung khí nào (ngày trung khí tiếp theo là 23/07 Đại thử) -> Đây tiếp tục là tháng 5 âm lịch.
Đến đây, ta có thể dừng lại và đưa ra kết luận: âm lịch năm 2028 sẽ nhuận 2 tháng Năm.
Hiện nay, việc tính lịch âm dương đã có rất nhiều công cụ giúp tra cứu và tính toán nhanh chóng và chính xác những thông tin này. Tuy vậy việc hiểu rõ nguyên tắc tính toán không chỉ giúp chúng ta hiểu thêm về khoa học thiên văn mà còn giúp chúng ta chủ động hơn và hiểu sâu hơn về văn hóa tâm linh truyền thống của dân tộc.